از روز پنجشنبه ۲۹ دیماه تا شنبه ۱ بهمن، و همزمان با عید سعید غدیر، دومین نشست سهجانبهی مؤسسه گفتوگوی ادیان، کلیسای انگلیکن انگلستان و کلیسای لوتری آلمان، در تهران برگزار شد. ما (همسرم، من و دوستان خوب همکارم در مؤسسه گفتوگوی ادیان) بهعنوان میزبان، صبح تا شب درگیر این نشست بودیم. سایت سمینار را میتوانید اینجا بخوانید. نخستین نشست آن سه ماه قبل در لندن برگزار شده بود.
مسئله گفتوگوی ادیان با هدف نزدیک شدن به مشترکات و دور شدن از رویارویی دینی، یک ضرورت غیرقابل انکار در دنیای امروز ماست. در این سه روز، شش محور در جلسات فشرده مورد بحث قرار گرفت: هدف از گفتوگوی دینی، مشکلات اقلیتها در کشورهای مختلف، تفاوتهای کلامی در اسلام و مسیحیت، تفسیرهای سنتی و جدید از ادیان، جنبههای مثبت و منفی تاریخی روابط اسلام و مسیحیت، و نقش دولتها و مؤسسات غیردولتی در گفتوگو.
بیشترین جلسات بحث و گفتوگو در مؤسسه گفتوگوی ادیان برگزار شد. مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب قم نیز بعدازظهر روز پنجشنبه میزبان ما بود. فضلای جوان حوزوی، با همت جناب آقای نواب، برخلاف آنچه ممکن است تصور شود، بسیار عمیق، با سعهی صدر و دیدی باز به این مسائل پرداختند. آشنایی این طلاب با زبان انگلیسی، بهویژه واژگان علمی، توجه اعضا را جلب کرده بود. در قم علاقهمند بودند به حرم حضرت معصومه بروند. یکی از خادمان حرم شرط ورود را مسلمان بودن آنان میدانست، اما در نهایت از صحنهای حرم بازدید کردند.
صبح جمعه، مراسم در کنیسه یهودیان برگزار شد. گزارش مفصلی از سابقه کنیسه و تاریخ حضور یهودیان، توسط خاخام بزرگ یهودیان و روحانیون جوانتر، آقای یاشائی، و نماینده کلیمیان در مجلس ارائه شد. خاخام نیز در ابتدای مراسم، چند آیه از مزامیر داوود را به زبان عبری قرائت کرد. بعدازظهر همان روز، سری به کلیسای ارامنه تهران زدیم. گروه سرود ارامنه شش سرود به افتخار مهمانان اجرا کردند و پس از آن، آقای دیویدیان، نماینده سابق ارامنه و روحانی کلیسا، توضیحات خوبی درباره وضعیت ارامنه ارائه دادند. در کنار حیاط کلیسا نیز یادمانی بهمنظور گرامیداشت کشتار ارامنه در ترکیه ساخته شده است. رئیس شورای خلیفهگری ارامنه میگفت مشکل اصلی ما با ترکیه این است که هنوز بابت این فاجعه عذرخواهی نکرده است.
در روز آخر، آقای موالیزاده، مدیرکل سیاسی وزارت کشور، و آقای میردامادی، مدیر مرکز گفتوگوی ادیان سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، گزارش رسمی و دولتی از وضعیت اقلیتها و گفتوگوی ادیان ارائه کردند. آخرین جلسه گفتوگو نیز در دیدار جمعی با آقای خاتمی برگزار شد. من و رؤسای گروههای آلمانی و انگلیسی، محورهای اصلی مباحث مطرحشده را ارائه کردیم. آقای خاتمی نیز، طبق معمول، وقتی با اهل فکر و فرهنگ روبهرو میشود، با شور و نشاط، بحث مفصلی با استناد به آیات قرآن درباره پذیرش ادیان ابراهیمی در اسلام و قرآن مطرح کرد. آخرین ناهار را هم، در غیاب رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات، مهمان آن سازمان بودیم. خلاصه چند روزی غرق در مباحث فکری و فرهنگی بودم و از عالم سیاست دور؛ و چه لذتبخش بود.
امیدوارم در فرصت مناسب، محورهای مهم بحثهای جدی این نشستها را در اینجا بیاورم. زیرا باز هم تکرار میکنم، در حالی که صدای ناقوس مرگبار درگیریهای دینی از گوشهوکنار جهان به گوش میرسد، گفتوگو و نزدیکی متولیان دینی، مفیدترین پروژه صلحآمیز آینده جهان است.
